مروری بر مقاله « انفاق‌ قرآنی‌ و ابزارهای‌ مالی‌ مناسب‌ آن‌ در عصر حاضر»

مقاله انفاق‌ قرآنی‌ و ابزارهای‌ مالی‌ مناسب‌ آن‌ در عصر حاضر به قلم حجت‌الاسلام والمسلمين سيد‌عباس موسويان در شماره 2 فصلنامه اقتصاد اسلامی منتشر شده است.
به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، نويسنده در ابتدای مقاله به بررسی انفاق در قرآن می‌پردازد و سپس در مبحثی با عنوان شرايط انفاق قرآنی موضوعاتی مانند انفاق‌ به‌ منظور كسب‌ رضای‌ خدا، انفاق‌ از اموال‌ طيب‌ و پاكيزه‌، انفاق‌ آشكار و نهان‌، انفاق‌ كريمانه و پاسخ‌ كريمانه‌ به تحليل اين مباحث می‌پردازد.
موسويان در ادامه مقاله می‌نويسد وضعيت‌ فعلی‌ جوايز از چند جهت‌ اشكال‌ دارد و در ارائه دلايل خود می‌نويسد: او‌لاً، جوايز مورد نظر از محل‌ درآمد اوراق‌ فروخته‌ شده‌ تأمين‌ می‌شود كه‌ شبهه قمار وجود دارد؛ چرا كه‌ در حقيقت‌ گروهی‌ با خريدن‌ اوراق‌ مذكور پولشان‌ را در يك‌ جا جمع‌ می‌كنند، بعد از طريق‌ قرعه‌كشی‌ بخشی‌ از آن‌ پول‌ها به‌ تعدادی‌ از آنان‌ تعلق‌ می‌گيرد و نوعاً‌ در چنين‌ فرايندی‌ برندگان‌ خوشحال‌ و بازندگان‌ از اين‌ كه‌ اموالشان‌ به‌ صِرف‌ قرعه‌ نصيب‌ گروهی‌ غيرمستحق‌ شده‌ است، ناراضی‌اند.

به‌ جهت‌ همين‌ نكته‌ است‌ كه‌ وقتی‌ از حضرت‌ امام‌ خمينی‌(ره) از ماهيت‌ بليط‌های‌ اعانه ملی كه‌ اد‌عا می‌شد جهت‌ امور خيريه‌ مصرف‌ می‌شود استفتا شد، جواب‌ دادند: اگر فرضاً‌ يك‌ شركت‌ يا مؤ‌سسه‌ پيدا شود و برای‌ اعانت‌ به‌ مؤ‌سسات‌ خيريه‌ از قبيل‌ بيمارستان‌ يا مدارس‌ اسلامی‌ بليط‌هايی‌ منتشر كند و مردم‌ هم‌ برای‌ اعانت‌ اين‌ مؤ‌سسات‌ مبلغی‌ بدهند و آن‌ شركت‌ از مال‌ خودش‌ يا وجوهی‌ كه‌ از انتشار بليط‌ به‌ دست‌ می‌آيد، با اجازه تمام‌ پول‌دهندگان‌ مبلغی‌ به‌ اشخاصی‌ كه‌ قرعه‌ به‌ نام‌ آن‌ها بيرون‌ می‌آيد بدهد مانع‌ ندارد، لكن‌ اين‌ مجرد فرض‌ است‌ و بليط‌هايی‌ كه‌ اكنون‌ فروخته‌ می‌شود و قرعه‌كشی‌هايی‌ كه‌ اكنون‌ عمل‌ می‌شود به‌ اين‌ نحو نيست‌ و پول‌ بليط‌ و قرعه‌ حرام‌ است.

در اين‌ فتوا حضرت‌ امام‌(ره) راه‌ خروج‌ از قمار و حرمت‌ را در اين‌ می‌بينند كه‌ يا جوايز از اموال‌ و دارايی‌ خود مؤ‌سسه‌ پرداخت‌ شود و يا اين‌ كه‌ تمام‌ كسانی‌ كه‌ پول‌ داده‌اند اجازة‌ چنين‌ كاری‌ را بدهند، و روشن‌ است‌ كه‌ صورت‌ دوم‌ فرضی‌ بيش‌ نيست؛ چرا كه‌ به‌ يقين‌ حداقل‌ برخی‌ از كسانی‌ كه‌ به‌ قصد برنده‌ شدن‌ اقدام‌ به‌ خريد اوراق‌ مذكور می‌كنند، بعد از قرعه‌كشی‌ هيچ‌ رضايتی‌ ندارند كه‌ پولشان‌ به‌ صرف‌ قرعه‌ در اختيار افرادی‌ قرار گيرد. به‌ عبارت‌ ديگر، رضايت‌ آنان‌ موقع‌ خريد همانند رضايت‌ قمارباز قبل‌ از قمار است، يعنی‌ رضايت‌ به‌ شرط‌ برنده‌ شدن، و وقتی‌ متوجه‌ می‌شوند كه‌ برنده‌ نشده‌اند رضايتشان‌ از بين‌ می‌رود. بر اين‌ اساس‌ اگر جوايز از محل‌ درآمد اوراق‌ باشد حداقل‌ شبهة‌ قمار وجود دارد.

ثانياً، كميت‌ و كيفيت‌ جوايز به‌ گونه‌ای‌ است‌ كه‌ غالب‌ خريداران‌ اوراق، به‌ تصاحب‌ چند جايزة‌ رديف‌ اول‌ چشم‌ دوخته‌اند و روشن‌ است‌ كه‌ چنين‌ جوايزی‌ نصيب‌ تعداد انگشت‌شماری‌ می‌شود و هميشه‌ بعد از قرعه‌كشی‌ خيل‌ عظيمی‌ خود را بازنده‌ و مال‌باخته‌ تلقی‌ می‌كنند كه‌ اثر روانی‌ تخريب‌كننده‌ای‌ خصوصاً‌ روی‌ جوانان‌ دارد.

وی در ارائه راه‌حل‌هايی برای اصلاح اين امور پيشنهاد می‌‌كند:

1-  جوايز از محل‌ بودجه‌ عمومی‌ آن‌ سازمان‌ و توسط‌ دولت‌ پرداخت‌ شود؛ به‌ اين‌ معنا كه‌ دولت‌ اسلامی‌ جهت‌ نهادينه‌ كردن‌ انفاق‌ و گسترش‌ صدقات، هر ساله‌ جوايزی‌ را برای‌ كمك‌كنندگان‌ به‌ محرومان‌ در بودجة‌ سازمان‌ مربوطه‌ (مثلاً‌ سازمان‌ بهزيستی) در نظر گيرد. در اين‌ صورت‌ كليه‌ وجوه‌ جمع‌آوری‌ شده‌ از طريق‌ توزيع‌ كارت‌ها، به‌ مصرف‌ نيازمندان‌ می‌رسد و هيچ‌ فردی‌ احساس‌ نمی‌كند كه‌ وجوه‌ انفاقی‌ او بی‌جهت‌ و به‌ صِرف‌ قرعه‌ در اختيار ديگری‌ قرار گرفته‌ است.

2-  كميت‌ و كيفيت‌ جوايز معقول‌ و متعارف‌ باشد؛ به‌ اين‌ معنا كه‌ به‌ جای‌ پرداخت‌ مبالغی‌ غيرمتعارف‌ به‌ تعدادی‌ انگشت‌شمار (برای‌ مثال‌ يك‌ جايزه‌ سی‌ ميليون‌ تومانی، چند جايزه‌ ...) تعداد جوايز را افزايش‌ داده‌ مبلغ‌ آن‌ را كاهش‌ دهند و اين‌ اگر چه‌ در كوتاه‌ مدت‌ ممكن‌ است‌ اثربخش‌ نباشد، لكن‌ در بلندمدت‌ بهتر پاسخ‌ می‌دهد؛ به‌ جهت‌ اين‌ كه‌ بعد از چند دور قرعه‌كشی‌ و برنده‌ شدن‌ افراد زيادی، اين‌ ذهنيت‌ برای‌ خيلی‌ افراد شكل‌ می‌گيرد كه‌ اميد زيادی‌ برای‌ برنده‌ شدن‌ وجود دارد.

3-  سعی‌ شود نوع‌ جايزه‌ با عمل‌ خيرخواهانه‌ تناسب‌ داشته‌ باشد؛ برای‌ مثال، اگر در آگهی‌ تلويزيونی‌ به‌ جای‌ تبليغات‌ فعلی، وقتی‌ اعلام‌ شود با قرعه‌كشی‌ جوايز دورة‌ ... ارمغان‌ بهزيستی‌ پنج‌ خانواده‌ برای‌ حج‌ تمتع، پنجاه‌ نفر برای‌ حج‌ عمره، و دويست‌ نفر برای‌ زيارت‌ مشهد مقدس‌ و ... برگزيده‌ شدند، قطعاً‌ اثر معنوی‌ بالايی‌ برای‌ جامعه‌ ايجاد می‌كند.

نتيجه‌ اين‌ كه‌ اگر پيشنهادهای‌ فوق‌ اعمال‌ شود افراد با اهدای‌ بخشی‌ از اموال‌ خود به‌ جهت‌ حمايت‌ از مستمندان‌ برگه‌هايی‌ را به‌ عنوان‌ رسيد مشاركت‌ در همياری‌ ملی‌ دريافت‌ می‌كنند (نه‌ اين‌‌كه‌ خريداری‌ كنند) سپس‌ دولت‌ برای‌ تشويق‌ افراد خير و نهادينه‌ كردن‌ انفاق‌ قرآنی‌ جوايزی‌ را به‌ قيد قرعه‌ می‌پردازد. روشن‌ است‌ كه‌ در اين‌ صورت‌ نه‌ شبهه قمار مطرح‌ می‌شود و نه‌ شبهه اكل‌ مال‌ به‌ باطل. از طرف‌ ديگر، انفاق‌های‌ مردم‌ به‌ صورتی‌ كه‌ قرآن‌ سفارش‌ كرده‌ با برنامه‌ريزی، بدون‌ منت‌ و آزار و بدون‌ خودنمايی‌ و ريا در اختيار مستحقان‌ واقعی‌ قرار می‌گيرد.

http://islamicec.ir